STEMMEN

Kritische analyse van actuele maatschappelijke problemen

1998-1999: Onbehagen en vertrouwen

lezingen en discussies, en een film- en theater dag toegankelijk voor iedereen,

en ook als keuzevak toegankelijk voor tweede cyclus studenten

Ten geleide

Sinds geruime tijd is de VUB zich, als onderwijsinstelling, bewust van haar maatschappelijke functie. In 1995 werd besloten tot de oprichting van de rectorale werkgroep "De VUB en extreem rechts". Deze werkgroep gaf (wetenschappelijk onderbouwd) advies inzake de problematiek van onverdraagzaamheid, totalitarisme en extreem rechts. In het verlengde van deze werkgroep richt de VUB nu een algemene cursus "Kritische analyse van actuele maatschappelijke problemen" in. Deze lessenreeks loopt een heel academiejaar en alle studenten kunnen eraan deelnemen. De tweede cyclus studenten kunnen deze lessenreeks kiezen als keuzevak mits goedkeuring van de facultaire examencommissie. In dat geval worden zij vrijgesteld van een cursus met een gelijk aantal studiepunten (3 SP).

Mede door de recente gebeurtenissen in België en de aanhoudende polemiek werd besloten om het thema voor dit academiejaar opnieuw toe te spitsen op de problematiek van de actuele legitimiteitscrisis. Het is de bedoeling de zogeheten kloof tussen burger en overheid of politiek te bekijken vanuit zes verschillende wetenschappelijke disciplines. Dit jaar betrekken we vooraanstaande politici; de confrontatie van academische en politieke visies wordt gemodereerd door Dhr Jean Pierre Rondas. Op die manier belicht men dit blijvend actueel thema vanuit diverse hoeken. Bovendien creëert men zo een forum waar verschillende disciplines elkaar kunnen ontmoeten. Hierdoor worden de studenten geconfronteerd met de vele aspecten van een bepaald onderwerp wat in hun latere beroepspositie van belang kan zijn. De organisatie van een dergelijke cursus wordt dan ook gezien in een ruimer kader van de onderwijsaanpak.

Op het programma staan lezingen, discussies, film en theater:

'De wantrouwige samenleving'
( Prof. Mark Elchardus, Dhr Herman Van Rompuy, 16/11/98 )

'Media, democratie en publieke sfeer. De media tussen "oude" en "nieuwe" politiek'
( Prof. Hans Verstraeten, Dhr Yves Desmet, maandag 07/12/98 )

'Wetenschappen?'
( Prof. Filip Polk, Dhr Patrick Dewael, 14/12/98 --- vervanging door Professor E. Van den Eeckhout )

'Legitimiteitscrises in historisch perspectief'
( Rector Prof. Els Witte en Dhr Marc Platel, 18/01/99 )

‘Van The X-Files tot X-1: Op de grens tussen fictie en realiteit’
( film, lezing, debat, Prof. Hubert Dethier, Dhr Ernest Mathijs, Dhr Wouter Hessels, 01/02/99 )

'Noorderlicht'
( theaterlezing, Toneelgezelschap "De Tijd" i.s.m. Paul Pourveur en Prof. Dirk Aerts, 01/02/99 )

‘Aesculapius zonder stem?’ --- 'Denkt u na over ethiek of denkt u helemaal niet na?'
( Prof. Paul Devroey en Prof. Arnold Burms (KULeuven), 22/02/99 )

‘De polyfonie van de democratische rechtsstaat’
( Prof. Serge Gutwirth, Dhr Fred Erdman, 08/03/99 )

'Op verkenning in de kloof'
( Prof. Kris Deschouwer, Dhr Marc Van Peel, 22/03/99 )

Programma

Deel 1: 'De wantrouwige samenleving'

Prof. Mark Elchardus in dialoog met Dhr Herman Van Rompuy,

maandag 16/11/98, 18.00-20.00 uur, Aula-VUB auditorium Q_D
*

Omdat het wantrouwen ten opzichte van politiek, gerecht en andere instellingen zo uitvoerig in de media aan bod komt, hebben we de indruk dat het om een crisis gaat die door specifieke gebeurtenissen wordt veroorzaakt. Onderzoek wijst echter op de langzame, men zou haast zeggen structurele opkomst van een bange, onzekere, ongelovige, veeleisende, querulerende en dus wantrouwige burger. Hoe kunnen dergelijke burgers samenleven?

Deel 2: 'Media, democratie en publieke sfeer. De media tussen "oude" en "nieuwe" politiek'

Prof. Hans Verstraeten in dialoog met Dhr Yves Desmet ,

maandag 07/12/98, 18.00-20.00 uur, Aula-VUB auditorium Q_D
*

In een eerste deel worden de basiselementen van de verhouding tussen media en democratie toegelicht. Zo wordt bondig de evolutie geschetst van de "vrije perstheorie" naar de sociale verantwoordelijkheidstheorie. Ook het begrip "publieke sfeer" wordt toegelicht, o.a. door het toe te spitsen op de relatie tussen de commercialisering van de media en de mediatisering van de politiek (als illustratie wordt ingegaan op het discours over Nieuwe Politieke Cultuur in de media). Het tweede deel poogt de algemene contouren te verkennen van de transformatie van het politieke. In welke mate is er sprake van een overgang van "oude" naar "nieuwe" politieke en in welke mate spelen de media hierbij een rol? Op welke verschillende domeinen is het begrip "publieke sfeer" aan een herdenking toe? Dit wordt afgerond met een concrete toepassing op het verschijnsel van de televisie-talkshows.

Deel 3: 'Wetenschappen?'

Prof. Filip Polk in dialoog met Dhr Patrick Dewael - vervanging Prof. E. Van den Eeckhout

maandag 14/12/98, 18.00-20.00 uur, Aula-VUB auditorium Q_D
*

De hoge vlucht van de biotechnologie dwingt een aantal schokkende feiten hoogdringend onder ogen te zien. Reeds lang dringen wetenschappers, in naam van de kennis, door tot de bouwstenen van het leven. Transgene dieren en planten, opgeschroefd in laboratoria, dringen door tot in de natuurlijke biotoop. Clonen - exacte copieen - van zoogdieren vertoeven weldra op de boerderij en onvruchtbare maïs groeit dan op de velden. De slachtoffers van het principe van 'hogere winsten en monopolisatie' in het onderzoek blijven de 'have-not': eerst en vooral de ontwikkelingslanden door patentname op dieren, planten en genen, maar ook de verpauperde massa's in de post-industriële maatschappij, die de prijs van ecologisch gekweekte producten niet aankunnen. Wie kent de ecologische en maatschappelijke gevolgen? Wanneer neemt de wetenschapper gesteund door de universiteit opnieuw zijn verantwoordelijkheid op?

Deel 4: ‘Legitimiteitscrises in historisch perspectief’

Rector Prof. Els Witte en Dhr Alain Meynen in dialoog met Dhr Marc Platel

maandag 18/01/99, 18.00-20.00 uur, Aula-VUB auditorium Q_D
*

Aan de hand van de begrippen "legitimiteit", "(de)legitimering", "effectiviteit", "instemming", "consensus", "crisis", "revolutie" wordt in twee tijdsdelen de voorgeschiedenis van de huidige legitimiteitscrisis geschetst: de Belgische revolutie van 1830 gesitueerd binnen het kader van de "burgerlijke revoluties", en de legitimiteitscrisis van de jaren '60 gevolgd door de geschiedenis van de "lange" economische crisis vanaf het midden van de jaren 70 tot en met de huidige legitimiteitscrisis.

Event Deel 1: ‘Van The X-Files tot X-1: Op de grens tussen fictie en realiteit’

Prof. Hubert Dethier i.s.m. Dhr Ernest Mathijs en Dhr Wouter Hessels

maandag 01/02/99
*

Waar vroeger de pre-filmische realiteit een inspiratiebron was voor fictiefilm, lijkt dit nu omgekeerd. Laten wij ons leven echt beïnvloeden door fictie (film, TV, literatuur, andere media)? Of staat de realiteit nog steeds ondubbelzinnig aan de basis van fictie? De lezing zal voorbeelden uit de film (Taxi Driver, Rambo, Wag the Dog) combineren met andere media (Jerry Springer Show, Goedele, reality TV) en deze fenomenen in een historische context plaatsen.

Voormiddag: Kladaradatsch! Palace (Anspachlaan 85, 1000 Brussel)
09.00-09.30: verwelkoming en voorbeschouwing bij de film
                      door Wouter Hessels, docent filmgeschiedenis RITS
09.30-11.50: filmprojectie van HAPPINESS (Todd Solondz, USA, 1998)
Namiddag: Vrije Universiteit Brussel   (Pleinlaan 2, 1050 Brussel - AULA QA)
14.00-14.10: verwelkoming en introductie bij de lezingen
                      door Ernest Mathijs, vorser CLEA-VUB, docent media-ethiek RITS
14.10-14.50: Lezing door Lucas Vander Taelen, mediamaker
14.50-15.30: Lezing door Leo De Bock, hoofd documentaire-programmatie VRT
15.30-15.50: Koffiepauze in de Foyer
15.50-16.30: Collage beeldfragmenten, ingeleid door Ernest Mathijs
16.30-17.10: Lezing door Tom Paulus, hoofdredacteur Andere Sinema
17.10-17.50: Lezing door Johan Callens, docent hedendaagse literatuur en theater VUB
17.50-18.00: Slotwoord door Wouter Hessels
18.00-20.00: Receptie in de Foyer

Organisatie: Werkgroep Kunst & Wetenschap CLEA -- Ernest Mathijs (CLEA-VUB), Wouter Hessels (RITS), Prof. Dr. Diederik Aerts (CLEA-VUB), Prof. Dr. Hubert Dethier (VUB)

meer info: emathijs@vub.ac.be - 02/6442677 - CLEA-VUB, pleinlaan 2, 1050 Brussel

Event Deel 2: ‘Noorderlicht’

Toneelgezelschap "De Tijd" i.s.m. Paul Pourveur en Prof. Dirk Aerts,

maandag 01/02/99, 20.00-22.00 uur, Aula-VUB Auditorium Roger Van Geen
*

Het toneelgezelschap 'De Tijd' brengt een voorstelling rond de vervreemding die ontstaat door de opkomst van een nieuw wereldbeeld. Het verhaal speelt zich af tijdens de Solvay conferentie (oktober 1927) in het Metropool hotel. Drie personages ontmoeten elkaar tijdens één slapeloze nacht. Het gaat om een werknemer van het hotel, wiens werkelijkheid volledig bepaald wordt door zijn ervaringen in de loopgraven in de Grote Oorlog, een archeoloog die een voorbije werkelijkheid steeds tracht te reconstrueren en te interpreteren en een deelnemer van de Solvay conferentie wiens quantummechanische werkelijkheid het oude paradigma ondermijnt.

Deel 5: ‘Aesculapius zonder stem?’
'Denkt u na over ethiek of denkt u helemaal niet na?'

Prof. Paul Devroey en Prof. Arnold Burms (KULeuven)

maandag 22/02/99, 18.00-20.00 uur, Aula-VUB Auditorium Q_D
*

Recente ontwikkelingen in de reproductieve geneeskunde spreken tot de verbeelding; van in vitro fertilisatie tot post-mortem inseminatie over post-menopauzale zwangerschap. Het zijn reële praktijken van de hedendaagse geneeskunde. Onvermijdelijk stelt men zich vragen naar de ethische verantwoording in deze evolutie. Hoe komen we tot een ethische analyse en wie zijn de protagonisten in dit proces.
In dit kader wordt de rol van de bioethiek nader belicht: het spanningsveld tussen ethiek en wetenschappelijke vooruitgang, haar evolutie en de vermenging van ethiek en religie.

Deel 6: ‘De polyfonie van de democratische rechtsstaat’

Prof. Serge Gutwirth in dialoog met Dhr Fred Erdman

maandag 08/03/99, 18.00-20.00 uur, Aula-VUB auditorium Q_D
*

Talrijke ophefmakende gebeurtenissen hebben de laatste jaren geleid tot een scherpe invraagstelling van het functioneren van het gerechtelijk apparaat. Tot en met de grondvesten van de democratische rechtsstaat moesten het ontgelden. In deze lezing wordt ingegaan op de vraag of zo niet té ver werd gegaan. Het project van een democratische rechtsstaat is per definitie fragiel en paradoxaal, juist omdat het geschraagd is op permanente bemiddeling en evenwichtsoefeningen. Het recht behoort dan ook vanuit een externe en onafhankelijke positie differenties te beheren. Het mag geen gemiddelden of absolute waarden op leggen. Ook niet wanneer die in naam van het volk‚ of de meerderheid‚ worden geclaimd. Anders dreigen de vale eenvormigheid van het totalitaire en de grijze monotonie van de gemiddelden.

Deel 7: 'Op verkenning in de kloof'

Prof. Kris Deschouwer in dialoog met Dhr Marc Van Peel

maandag 22/03/99, 18.00-20.00 uur, Aula-VUB Auditorium Q_D
*

Enige wetenschappelijke duidelijkheid omtrent de 'kloof tussen burger en politiek' wordt nagestreefd: waarover gaat het precies? Waarom wordt er in termen van kloof gesproken over de verhoudingen tussen burger en politiek? Wie doet dat en wie is er begonnen? En wat zijn de mogelijke gevolgen van dat taalgebruik?

Practische regelingen

Vrije toegang: Deze reeks is eveneens vrij toegankelijk voor alle buitenstaanders van de VUB.

Keuzevak: de cursus kan als keuzevak gevolgd worden door de studenten uit de graads- of licentiejaren van alle opleidingen van alle faculteiten waar keuzevakken aangeboden worden, ofwel als bijkomend opleidingsonderdeel. Ook tijdens de doctoraatsopleiding zal de cursus kunnen gevolgd worden. Deze cursus kan als keuzevak (3 SP) gevolgd worden mits goedkeuring van de facultaire examencommissie.

Inschrijving: inschrijvingsformulieren voor het keuzevak zijn beschikbaar op uw faculteitssecretariaat.

Examenregeling: Richtlijnen in verband met het examen voor de studenten van de tweede cyclus die de cursus 'STEMMEN' als keuzevak nemen:

Het examen bestaat uit het schrijven van een scriptie (tussen 5 en 10 blz.) die handelt over het geheel van de lezingen of over een van de lezingen afzonderlijk.
In deze scriptie moet blijk gegeven worden dat de materie van de lezing gekend is en er ook kritisch over nagedacht is.
De scriptie zal geëvalueerd worden door twee van de professoren die lezingen geven in de cursus 'Stemmen', en de student mag zelf deze twee professoren kiezen.
Wat de eerste examen-zittijd betreft moet de scriptie op het Rectoraat worden binnengeleverd voor 15 mei 1999. Scripties worden na deze datum niet meer in aanmerking genomen.
Voor het overige wordt de cursus 'Stemmen' beschouwd als een standaardcursus, d.w.z. er kan een vrijstelling bekomen worden door studenten die in de eerste zittijd niet slagen. Indien er geen vrijstelling wordt bekomen moet voor 1 augustus 1999 een nieuwe scriptie worden ingeleverd, die aan dezelfde voorwaarden voldoet.
De cursus telt voor 3 studiepunten.

Contact: Voor praktische informatie kan u zich wenden tot CLEA: 02/644.26.77 of via e-mail: jbroekae@vub.ac.be